Komisioni Evropian po përgatit një plan të ri që do t’u mundësojë vendeve kandidate të Bashkimit Evropian të përfitojnë nga një sërë avantazhesh ekonomike përpara anëtarësimit të plotë, me synim përshpejtimin e procesit të zgjerimit dhe nxitjen e reformave.
Sipas propozimit, vendet kandidate do të kenë mundësi të fitojnë gradualisht akses në programe financimi të BE-së, marrëveshje preferenciale tregtare dhe pjesërisht në tregun e përbashkët europian, në varësi të progresit që arrijnë në zbatimin e reformave dhe përafrimin me legjislacionin e BE-së.
Ndryshe nga propozimet e mëparshme, të cilat parashikonin dhënien e disa të drejtave politike përpara anëtarësimit dhe u kundërshtuan nga shtetet anëtare, modeli i ri fokusohet vetëm te përfitimet ekonomike, pa u dhënë vendeve kandidate status të plotë politik brenda unionit.
Nisma ka fituar mbështetje më të madhe politike, veçanërisht nga Franca dhe Gjermania, të cilat e shohin integrimin gradual si një mënyrë për të mbajtur vendet kandidate të angazhuara në procesin e reformave, edhe kur anëtarësimi i plotë mund të mbetet disa vite larg.
Komisioni Evropian synon të sigurojë mbështetjen e qeverive të vendeve anëtare për këtë kornizë në mbledhjet e Këshillit Evropian që pritet të zhvillohen në tetor ose dhjetor. Përfitimet do të jepen rast pas rasti, bazuar në përparimin e secilit vend kandidat.
Plani vjen në një kohë kur Bashkimi Evropian po kërkon të përshpejtojë zgjerimin, sidomos pas agresionit rus ndaj Ukrainës, por pa komprometuar kriteret e anëtarësimit. Një nga objektivat kryesorë është mbajtja e vendeve si Ukraina dhe Moldavia të angazhuara në proces, duke u ofruar përfitime konkrete gjatë rrugës drejt anëtarësimit.
Aktualisht, Bashkimi Evropian ka nëntë vende kandidate. Mali i Zi konsiderohet më pranë anëtarësimit, ndërsa Ukraina dhe Moldavia kanë hapur negociatat. Nga ana tjetër, procesi i Serbisë, Turqisë dhe Gjeorgjisë ka mbetur i ngadalësuar.
Komisioni Evropian po punon gjithashtu për mekanizma të rinj mbrojtës që do të lejonin ndërhyrje në rast se vendet e ardhshme anëtare do të tërhiqeshin nga standardet demokratike ose sundimi i ligjit pas anëtarësimit, me synimin për të ruajtur integritetin e procesit të zgjerimit.
